Du lịch Thanh Hóa

Bí ẩn Trò Xuân Phả

Trò Xuân Phả là những trò diễn dân gian miêu tả cảnh người dân năm phương trẩy hội, mang theo những màn múa hát đặc sắc của các nước láng giềng để chúc mừng vị Hoàng đế nước Việt xưa. Theo các nhà nghiên cứu, Trò Xuân Phả được coi là điệu múa chứa đựng nhiều thông tin kỳ bí của người Việt xưa, có mối quan hệ nhiều mặt với lịch sử dân tộc và có vai trò quan trọng trong kho tàng nghệ thuật múa hát. của người Việt Nam.

Trò chơi Xuân Phả bước ra từ truyền thuyết

Hiện nay, nguồn gốc của trò Xuân Phả vẫn còn là một bí ẩn chưa có sự thống nhất trong giới nghiên cứu văn học dân gian. Nhưng theo cách nói của nghệ nhân Bùi Văn Hùng (xã Xuân Trường, Thọ Xuân, Thanh Hóa), ​​người có vai trò không nhỏ trong việc gìn giữ và bảo tồn di sản Trò Xuân Phả, được người dân làng Xuân Phả gìn giữ từ bao đời nay. Nguồn gốc của trò diễn này có từ thời nhà Đinh (968 – 980).

Truyền thuyết địa phương kể rằng, trên đường lãnh đạo nghĩa quân dẹp loạn, vị tướng cuối cùng trong 12 sứ quân là sứ quân Ngô Xương Xí ở Bình Kiều – châu Á (Thanh Hóa ngày nay) là Đinh Bộ Lĩnh khi ông. đến đất Quán Thánh, ông lập doanh trại và đóng quân tại đây.

Sau đó, Đinh Bộ Lĩnh sai sứ sang cầu Bạch Linh để cầu âm phù giúp ba quân thắng trận thống nhất đất nước. Sứ giả được lệnh đi thuyền ngược dòng sông Chu thì gặp bão nên phải ở lại Xuân Phả vào mùa hạ.


Mặt nạ làm bằng gỗ và da trong các điệu múa Hoa Lang, Tứ Huấn, Chiêm Thành. Ảnh: Công Đạt


Sên tre là một nhạc cụ chính trong trò chơi Ai Lao. Ảnh: Thanh Giang


Nhạc cụ dùng trong trò múa Xuân Phả là trống, thanh la,
Mõm tre hoặc thanh tre tạo ra những âm thanh rất vui nhộn. Ảnh: Công Đạt


Vũ công Chiêm Thành chuẩn bị đạo cụ. Ảnh: Công Đạt


Các vũ công trong game Tứ Huân chuẩn bị trang phục. Ảnh: Công Đạt


Đội múa Tứ Huấn biểu diễn tại hội hè Xuân Phả. Ảnh: Công Đạt


Các vũ công vừa múa theo nhịp trống vừa sử dụng thành thạo các đạo cụ trong trò chơi Chămpa. Ảnh: Thanh Giang


Những vũ điệu đẹp mắt trong game Ngô Quốc. Ảnh: Công Đạt


Màn múa quạt đặc trưng của trò chơi Hoa Lang. Ảnh: Công Đạt


Điệu múa seng đẹp mắt của trò chơi Ai Lao. Ảnh: Công Đạt


Nghè Xuân Phả là nơi thờ Đại Hải Long Vương, một vị thần rất linh thiêng theo tín ngưỡng Á Đông. Đến đêm, thần Hoàng làng Xuân Phả báo mộng cho sứ giả biết cách tiêu diệt giặc. Thấy kế hay, Đinh Bộ Lĩnh làm theo, đánh tan quân của Ngô Xương Xí, thống nhất đất nước với tên gọi nhà nước Đại Cồ Việt.

Trò Xuân Phả bao gồm 5 điệu múa đại diện cho văn hóa của năm miền tiếp giáp với nước Đại Cồ Việt xưa, đó là: Hoa Lang (điệu múa của Vương quốc Goryeo – ngày nay là Triều Tiên), Chiêm Thành (điệu múa của Vương quốc Goryeo – ngày nay. Triều Tiên), Chiêm Thành (vũ điệu của Vương quốc Goryeo – ngày nay là Hàn Quốc), và Chiêm Thành (vũ điệu của Vương quốc Goryeo). một bộ tộc ở phía nam Đại Cồ Việt, Ai Lao (Lào ngày nay), Ngô Quốc (tên một quốc gia cổ ở Trung Quốc), Lục Hun Nhung (tên một bộ tộc phía bắc Đại Cồ Việt).

(nguồn Học viện Âm nhạc Việt Nam)

Ghi nhớ công lao của vị thần làng Xuân Phả, vua Đinh khi đó đã ban sắc phong cho tế ở đền thờ Đại Hải Long Vương. Vua Đinh trực tiếp giao cho Hoàng hậu Nguyệt nương huấn luyện đội múa tập luyện các điệu múa này hàng năm tại Nghè Xuân Phả vào dịp hội làng. Sau này, theo yêu cầu của người dân làng Xuân Phả, những điệu múa này đã được truyền lại cho người dân tự luyện tập và biểu diễn.

Từ đó, điệu múa Xuân Phả hay còn gọi là Ngũ quốc công, được các thế hệ người dân làng Xuân Phả lưu truyền cho đến ngày nay, trở thành nét sinh hoạt văn hóa độc đáo ở Xứ Thành.

Theo các nhà nghiên cứu, Trò Xuân Phả là một minh chứng cho sự phát triển của nghệ thuật cung đình Việt Nam, có vai trò quan trọng trong kho tàng ca múa nhạc của dân tộc. Có thể thấy rõ điều này khi quan sát việc luyện tập các vũ điệu trong Thế vận hội Xuân Phả.

Sức sống vĩnh cửu từ nội lực

Tháng 9/2016, Trò Xuân Phả được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp Quốc gia. Di sản này không chỉ là “báu vật” văn hóa của xứ Thanh, mà đã trở thành viên ngọc quý trong kho tàng di sản văn hóa quốc gia.

Theo nghệ nhân Bùi Văn Hùng, đã lâu làng không tổ chức lễ hội, tín ngưỡng thờ Thành Hoàng cũng bị chiến tranh làm lu mờ. Nhưng trò Xuân Phả vẫn được người dân sử dụng dưới nhiều hình thức.

Nghệ nhân Hùng cho biết, theo những người già trong làng kể lại. Năm 1936, Trô Xuân Phả được vua Bảo Đại mời biểu diễn ở Hội chợ Cố đô Huế, sau đó được đưa đi biểu diễn ở Sài Gòn và Hà Nội.

Năm 1939, ông Bourin, một nhà hoạt động nghệ thuật người Pháp, xin đầu tư để đưa Xuân Pha sang Mỹ biểu diễn, nhưng do Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ nên không thành.

Chính vì vậy mà từ xa xưa, người dân xứ Thanh có câu “Ăn bánh giò không bằng xem trò làng Láng (hay làng Xuân Phả)”. Và ngày nay, sự náo nhiệt của người dân xứ Thanh vẫn như xưa với trò Xuân Phả trong câu nói: “Không có Xuân Phả thì chưa phải là hội xứ Thanh”.

Trong Lễ hội Lam Kinh 2018, lễ hội lớn nhất của tỉnh Thanh Hóa, Trò Xuân Phả được trình diễn với ý nghĩa mở ra thời kỳ thịnh vượng, cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân. Đây là những minh chứng về sức sống bất diệt của trò Xuân Phả trong sinh hoạt văn hóa tinh thần của người dân xứ Thanh.

5 trò Xuân Phả, mỗi trò có trang phục khác nhau. Mặc dù có rất nhiều trò chơi sử dụng áo 5 thân và quần tây trắng với cùng một mẫu may nhưng màu sắc lại hoàn toàn khác nhau.


Nghệ sĩ Bùi Văn Hùng đang vẽ các động tác múa của Trô Xuân Phả. Ảnh: Công Đạt


Anh Đỗ Văn Hào, một thợ mộc trong xã, làm mặt nạ phục vụ cho việc biểu diễn của Trô Xuân Phả.
Ảnh: Công Đạt


Vũ công Xuân Phả Bùi Văn Hùng đang dạy các điệu múa trong trò Xuân Phả cho các em học sinh trên địa bàn xã.
Ảnh: Công Đạt


Tư thế múa đặc trưng của 5 điệu múa trong trò Xuân Phả. Ảnh: Công Đạt


Các điệu múa Xuân Phả được biểu diễn trong lễ hội làng Xuân Phả hàng năm. Ảnh: Tư liệu


Những điệu múa Xuân Phả huyền bí được trình diễn trong Lễ hội Lam Kinh hàng năm. Ảnh: Công Đạt


Người Goryeo trong game Hoa Lang mặc áo xanh nước biển. Người Champa trong trò chơi Champa mặc quần áo đỏ, đội mũ đỏ tạo nên màu đỏ rực rỡ, do người Champa cư trú ở miền Trung, khí hậu nóng. Người Lục Hồn mặc trang phục màu xanh chàm, đây là một tộc người nhỏ cư trú ở vùng rừng núi phía Tây Thanh Hóa. Người Trung Quốc trong game Ngô Quốc mặc áo xanh.

Xuân Phả còn được coi là một trò diễn tổng hợp những nét đặc sắc của chơi, hát, múa. Điểm nổi bật trong nghệ thuật của Xuân Phả là luôn coi trọng nội dung múa, các bài múa đều được quy định chặt chẽ. Mỗi trò chơi trong toàn bộ hệ thống đều có vũ khí rõ ràng. Tiêu chuẩn múa cũng được quy định chặt chẽ và sử dụng nhiều động tác như múa tay, múa chân, múa với đạo cụ (cờ, quạt, kiếm, giáo …). Đặc biệt các điệu múa ở Xuân Phả sử dụng động tác giật vai, lắc đầu, múa toàn thân, múa nhỏ,… là những hiện tượng hiếm có trong lịch sử phát triển múa của nhân loại.

(nguồn Học viện Âm nhạc Việt Nam)

Riêng người Lào trong vai Ai Lao mặc quần dài, áo blouse trắng, cạp quần màu xanh chàm, có dệt thổ cẩm có hoa văn Lào, đeo chéo từ vai phải sang hông trái.

Như vậy, ở một mức độ nào đó, người xưa đã có ý thức dùng màu sắc trang phục để phân biệt các dân tộc và phân biệt vị trí xã hội của từng loại người trong xã hội.

Có 3 trò chơi sử dụng mặt nạ. Người Goryeo đeo mặt nạ da bò, sống mũi cao, thẳng, đội mũ da đen có chóp nhọn và để ria mép.

Người Champa đeo mặt nạ bằng gỗ sơn đỏ, mũi ngắn và thấp, mắt hình lông công, không có ria mép, là đại diện cho người châu Á.

Người Lục Hồn đeo mặt nạ bằng gỗ sơn trắng, cằm nhọn là nữ, cằm tròn là nam, mặt nạ có nhiều răng là người già, mặt nạ ít răng là trẻ, mặt nạ của Lục Hồn là chủ yếu thể hiện ở khía cạnh tuổi tác.

Đặc biệt trong hai trò Lục Hoành Nhung và Ải Lao có chiếc nón tre đan giống cái thúng. Ở Lào, trên chiếc nón tre ấy buộc nhiều sợi rễ cây si dài ngang vai tượng trưng cho mái tóc dài.

Người Lục Hồn gắn nhiều chiếc bánh làm từ tre hoặc nứa, tượng trưng cho mái tóc ngắn, tượng trưng cho các bộ tộc ở vùng núi xa xôi. Không chỉ có màu sắc của quần áo, người xưa sử dụng mặt nạ, mũ, râu và tóc để thể hiện đặc điểm chủng tộc của họ.

Ngày nay, ngoài ngày lễ chính Tro Xuân Phả, để bảo tồn di sản độc đáo của địa phương, nghệ nhân Hùng và các nghệ nhân trong làng tổ chức dạy múa định kỳ cho học sinh các trường. Các hoạt động ngoại khóa kết hợp giữa nhà trường và cộng đồng.

Theo phân tích của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng về sức sống bất diệt của Tro Xuân Phả trong kho tàng diễn xướng dân tộc: “Một dân tộc với bốn nghìn năm nghìn năm lịch sử, quá khứ không bao giờ mai một, ẩn chứa nhiều loại hình văn hóa. Có lẽ câu chuyện và nội dung của 5 điệu múa Xuân Phả chứa đựng những thông tin về quá khứ huyền bí của người Việt mà chúng ta vẫn chưa giải mã được.

Trong Game Xuan Pha có hệ thống diễn xướng độc đáo, dung dị, quy tụ nhiều loại hình nghệ thuật như múa, hát, âm nhạc, trình diễn trang phục nghệ thuật, truyền thuyết. Đây là một quá trình chọn lọc và tiếp thu những tinh hoa của các bộ môn nghệ thuật khác. Nhìn chung, trò Xuân Phả là sự giao hòa giữa nghệ thuật cung đình và nghệ thuật dân gian.

(nguồn Học viện Âm nhạc Việt Nam)

Related Articles

Back to top button