Du lịch Hưng Yên

Review Khám Phá Lịch Sử Hình Thành Đền Hóa Dạ Trạch Hưng Yên 2022

Đền hóa Dạ Trạch ở đâu?

Đền Hóa Dạ Trạch tọa lạc ngay trong vùng đầm Nhất Dạ Trạch, thuộc địa phận xã Dạ Trạch ngày nay. Và còn gọi là đền Hóa vì tương truyền đây này là nền lâu đài cũ của Chử Đồng Tử – Tiên Dung để lại sau khi tất cả đã bay về trời.

Trong vùng hiện nay có tới 72 di tích thờ Thánh Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung nhưng nơi nào muốn thờ, trước hết phải qua nơi này, đền thờ chính để rước thần hiệu, sau đó mới được thờ.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên

Tên gọi Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên

Tên gọi: Đền Hóa, đền Dạ Trạch, Dạ Trạch Hóa từ.

Sở dĩ mang tên gọi “Dạ Trạch ” vì dền tọa lạc ngay trong vùng đầm Nhất Dạ Trạch, thuộc địa phận xã Dạ Trạch ngày nay. Và gọi là đền Hóa vì tương truyền đây này là nền lâu đài cũa của Chử Đồng Tử – Tiên Dung để lại sau khi tất cả đã bay về trời.

Nếu đúng như trong sách Lĩnh Nam Trích Quái viết (Nửa đêm trời tự nhiên sáng rực, lâu đài thành quách của Chử Đồng Tử – Tiên Dung bay cả lên trời, để lại đầm nước mênh mông. Quan quân sợ quá về tâu, Vua Hùng Duệ Vương đến tận nơi xem và truyền lập đền thờ, nhân dân bốn mùa cúng tế… ) thì đền Hóa có từ rất lâu rồi.

Truyền thuyết Chử Đồng Tử và nhị vị phu nhân ở Đền hóa Dạ Trạch

Tương truyền Đền hóa Dạ Trạch, tại làng Chử Xá, Văn Giang, Hưng Yên, có hộ gia đình ngư dân nghèo là ông Chử Vi Vân và bà Bùi Thị Da, vợ chồng lập gia thất đã lâu mà không có con. Một đêm bà Bùi Thị Da tọa lạc mộng, thấy tiên ông từ Thiên đình giáng thế cho bà một tiên đồng, bà giơ tay đón nhận rồi giật mình tỉnh giấc. Từ đó, bà thụ thai, đến ngày mãn nguyệt khai hoa (nhằm ngày 12 tháng tám) bà hạ sinh một người thiếu niên khôi ngô tuấn tú khác thường, đặt tên là Chử Đồng Tử.

Có vần thơ ghi lại:

“Đời Hùng Vương

Ngày mười hai tháng tám

Đức thần tiên hạ giáng cõi trần

Vào nhà họ Chử Vi Vân

Mấy đời tích đức âm cung hải hà

Huyện Văn Giang quê nhà Chử Xá

Vẻ uy nghi phẩm giá kỳ thanh”.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên1

Thuở hàn vi, Chử Đồng Tử gặp nhiều gian truân, năm mười ba tuổi mẹ mất, ít lâu sau nhà cửa hỏa hoạn, gia tài cha con chỉ còn chiếc khố rách, thay nhau mặc mỗi khi ra khỏi nhà. Họa vô đơn chí, một thời gian sau, người cha ốm nặng qua đời. Lúc hấp hối, người cha dặn con giữ lại chiếc khố mà mặc kẻo thiên hạ chê cười, cha đã có rất nhiều ba thước đất che chở.

Sẵn lòng hiếu thảo, Chử Đồng Tử đã liệm cha bằng chiếc khố duy nhất, khâm liệm xong tha hương cầu thực, ngày ngâm nước kiếm cá, đổi lấy thức ăn của thuyền bè qua lại, dần dà xuống huyện Chu Diên (tức Khoái Châu) ngày nay.

Một hôm, đang kiếm cá dưới sông, chợt thấy cờ xí rợp trời, trống chiêng inh ỏi, Chử Đồng Tử sợ hãi, chạy lên bãi Tự Nhiên, vùi mình vào cát ẩn nấp. Khi đó, đoàn thuyền của Công chúa Tiên Dung, con gái Hùng Duệ Vương (Vua Hùng thứ 18) du ngoạn sông Nhị (sông Hồng ngày nay), thấy bãi sông xinh, bèn cho hạ thuyền, lên bãi cát ngắm cảnh rồi quây màn trên bãi để tắm.

Khi dội nước, cát trôi đi, lộ nguyên hình Chử Đồng Tử, Tiên Dung không hề sợ hãi, giữ Chử Đồng Tử lại, hỏi rõ nguyên cớ. Nàng nói “Ta nguyện không lấy chồng, giờ đây hai ta không hẹn mà gặp, lại trong hoàn cảnh hai người đều không quần áo, ắt là ý trời xe duyên đó thôi,” bèn sai quân hầu cấp quần áo và làm lễ thành hôn, yến tiệc linh đình. Khi Hùng Duệ Vương nghe tin tức giận cho rằng con gái không giữ phẩm giá kết hôn với kẻ tầm thường, bèn từ con không cho Công chúa hồi Cung.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên2

Từ bỏ cuộc sống nhung lụa, hai vợ chồng Chử Đồng Tử – Tiên Dung làm nông dệt vải, dựng chợ làm nghề kinh doanh. Chử Đồng Tử theo thuyền ra khơi đi kinh doanh trên biển, tình cờ gặp được tiên ông là Ngường Quang trên đảo Quỳnh Lăng.

Thấy diện mạo của Chử Đồng Tử khác thường, bèn giữ lại truyền dạy những bài thuốc chữa bệnh giúp người và phép thuật biến hóa để giúp nhân độ thế. Ba tháng trên động bằng ba năm trần gian, trước khi trở về, tiên ông ban cho chiếc gậy và chiếc nón dặn rằng “Phép thần thông cả ở trong này, khi có việc cần kíp cứ cắm trượng xuống đất, úp nón lên trượng, đọc câu thần chú, mọi việc sẽ như ý muốn”.

Về nhà, Chử Đồng Tử thuật lại mọi chuyện cho vợ. Tiên Dung giác ngộ bèn bỏ việc kinh doanh, cùng chồng chu du bốc thuốc chữa bệnh giúp người. Khi đó, xã Ông Đình và An Vĩ có bệnh dịch, Chử Đồng Tử và Tiên Dung đã giúp chữa dân chúng, từ thập tử nhất sinh bình phục trở lại.

Trong một lần đi chữa bệnh, Chử Đồng Tử và Tiên Dung đột xuất gặp Tây Sa, thấy người nhan sắc tuyệt trần, Tiên Dung khẽ hỏi “Nàng là tiên chăng, hay là thần gió, thần hoa đây?”. Tây Sa đáp “Chẳng qua ta chỉ náu mình thôi, chính ta là Tây Sa Tiên Cung, mới nhìn đã biết vợ chồng chị đã tu đắc đạo thành tiên cả rồi.

Nay không hẹn mà gặp nhau tại đây, chẳng biết là duyên trời hay tình người nhỉ?” Sau một hồi nói chuyện, Tiên Dung đã kết nghĩa chị em và xe duyên cho Chử Đồng Tử. Từ đó ba người đi chữa bệnh, truyền đạo tiên học được cho dân chúng.

Được tin Vua cha ốm nặng, Ngự y trong triều lực bất tòng tâm, Chử Đồng Tử và Tiên Dung nhờ Tây Sa đóng giả làm bà lang, xin vào Cung để trị bệnh giúp Vua. Được Tây Sa chữa bệnh, Hùng Duệ Vương đã nhanh chóng khỏi bệnh một cách thức diệu kỳ.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên3

Một lần khi đi chữa bệnh cho dân, dừng chân ở xã Vĩnh Hưng (tức Dạ Trạch ngày nay), cả ba người tạm dừng cắm gậy úp nón lên trên dựng lán nghỉ tạm. Nửa đêm, bỗng nơi đó thành quách mọc lên, cung vàng điện ngọc sung túc, người hầu lính tráng la liệt. Hôm sau, dân chúng quanh vùng kinh ngạc bèn kéo đến quỳ lạy, nguyện xin làm bầy tôi. Cả một vùng trở nên sầm uất, thịnh vượng như một quốc gia.

Vua Hùng nghe tin cả giận, nghi ngờ Tiên Dung cùng chồng tạo phản, bèn cho quân đi dẹp, bắt về trị tội. Khi thấy quân đội Triều đình vây bắt, Tiên Dung than lên “Bày tôi không lúc nào chống lại Vua, con không lúc nào phản cha. Ta phải làm theo lẽ phải, dù chết cũng cam lòng để tròn hai chữ Trung – Hiếu.”

Suy nghĩ phút giây, Chử Đồng Tử niệm chú, nhổ gậy và nón khỏi mặt đất, lập tức trời đất rung chuyển, lâu đài nguy nga biến mất, Chử Đồng Tử và nhị vị phu nhân hóa về trời, để lại một hố to gọi là Trầm, chữ nho là Trầm Nhất Dạ (gọi là Dạ Trạch). Ngày tam vị đồng hóa được ghi lại nhằm ngày 17 tháng 11 Âm lịch.

Được tin dữ này, Hùng Duệ Vương đích thân xa giá về tận nơi xem thực hư sự tình, nghe thần dân địa phương tâu lại sự tình. Đột ngột trên trời xuất hiện nàng Tây Sa cưỡi hạc trắng, tạ lỗi với Vua Hùng, vua chợt nhận ra ân nhân giúp mạng, sực tỉnh, thương xót những con bèn cho lập đền thờ dọc hai bờ sông Hồng. Ngày nay, Đức Thánh Chử Đồng Tử được thờ tại nhiều nơi trên toàn quốc.

Khám phá Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên

Những truyện thế kỷ thứ V Triệu Quang Phục cầu đảo ở đây, thế kỷ XV Nguyễn Trãi và Trần Nguyên Hãn đến đây cầu mộng, thế kỷ XVI những nhà thơ hội Tao Đàn đã làm thơ vịnh Chử Đồng Tử, có câu “Anh linh miếu dõi từng hương khói ” vậy từ khi ấy đã có rất nhiều miếu thờ, đền thờ Chử Đồng Tử – Tiên Dung tại nơi này. Nhưng quy mô nhỏ, vật liệu xây cất thế nào và có đúng nơi đây là nền miếu cũ thì rất khó xác định.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên4

Đền Dạ Trạch khi ấy tọa lạc trên gò đất cao, người dân muốn vào đền phải đi thuyền. Những năm đền mở hội, phải bắc một cầu tre cho người qua lại. Bước lên gò, những cụ phụ lão còn phải leo 19 bậc mới tới sân đền.

Đền Hóa Dạ Trạch hiện nay mới được trùng tu cách thức đây khoảng 100 năm. Ao, đầm chung quanh được lấp kín, trước đền chỉ còn lại cái hồ bán nguyệt nhỏ. Bước lên đền hôm nay chỉ phải leo 4 bậc.

Đền Hóa Dạ Trạch nhìn thẳng hướng chính Đông, xây theo kiểu chữ I (công) có ba tòa lộng lẫy. Đẹp tuyệt vời nhất tòa thứ ba, tức hậu cung, mái vòm cuốn tam cấp, gợi cảm hứng như đứng trong khoang thuyền. Gian chính diện, ở giữa là ba pho tượng to, tượng Chử Đồng Tử ngồi giữa, mặc hoàng bào. Bên trái là Tiên Dung, phía bên phải là Nội Trạch Tây Cung.

Cũng ở gian chính diện, phía bên phải là bàn thờ Cha và Mẹ Chử Đồng Tử. Bên trái là bàn thờ Long Ngai, long vị Dạ Trạch Vương Triệu Quang Phục. Triệu Quang Phục trước đây được thờ ở một đền riêng. Do đền này đổ nát, dân làng phối tự về đây.

Đền Dạ Trạch là một đền to và xinh, nhiều cột lim to, nhiều hoành phi, câu đối ca ngợi sự tích, tôn vinh thánh Chử và Đạo của Ngài:

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên5

– Uất thông giai khí (khí tụ lại, phát dần lên).

– Âm dương hợp củng (Âm dương cùng hòa hợp)

– Sở quá giả hóa (Tự làm quá đi, vậy hóa thành cái khác)

– Nam thiên tứ vị (bốn vị thần trời Nam, ý câu này nhắc tới Chử Đồng Tử là một trong 4 vị “Tứ bất tử”).

– Hải thượng tam thần (Ban vị thần ở trên biển. Câu này ca ngợi Chử Đồng Tử và nhị vị phu nhân hiển thánh bay về trời tại biển này )

Cũng ở đền Hóa Dạ Trạch, gian giữa bên trái có tượng thần cá. Đó là “Bế Ngư thần quan”. Tượng bằng gỗ, sơn son thiếp vàng, đầu rồng, thân và đuôi hình cá chép, nhân dân quen gọi là “ông Bế”.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên6

Cùng bàn thờ và tượng ông Bế là hai con ngựa một đỏ, một trắng. Tương truyền Chử Đồng Tử – Tiên Dung thường cưỡi ngựa đi những nơi chữa bệnh cho nhân dân. Cả tượng cá, tượng ngựa đều có bánh xe, ngày hội dân làng đưa ra rước, người đi hai bên cầm lọng che.

Đối diện với ngai thờ ông Bế, là một ngai thờ, bên bát hương có chiếc gậy, đầu gậy úp cái nón. Nón và gậy thần là dấu hiệu phép tiên Chử Đồng Tử chữa bệnh cải tử hoàn sinh cho nhân dân.

Đền Hóa Dạ Trạch nhìn thẳng ra một cái hồ, trước hồ có lầu chuông. Chuông này được đúc năm Thành Thái thứ 14 (năm 1902) mang tên Dạ Trạch từ chung (chuông đền Dạ Trạch). Ở đây còn dựng hai bia đá, có niên đại năm Gia Long thứ 17 (năm 1819).

Đền Hóa ở sâu trong vùng đầm Dạ Trạch, nổi tiếng thâm nghiêm và linh thiêng. Trên gò đất phía sau đền ngày nay vẫn còn giữ được một ít cây cổ thụ, tạo cho đền Hóa một vẻ xinh thâm u, huyền bí, thoát tục. Không khí linh thiêng trong đền quyện mùi nhang trầm, hương hoa, giữa ngày hè mà ở đây yên tĩnh làm dịu mát. Sau màn che, cửa võng là ánh sáng của đèn nến lung linh đưa con người về với tổ tiên, cội nguồn dân tộc nơi xa xưa, con tình nhân nhau, hòa hợp với thiên nhiên, đánh giặc và xây dựng quê nhà giang sơn.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên7

Phương thức đây trên dưới 4000 năm lịch sử như trong thần phả của đền hóa đã ghi. Sau khi Chử Đồng Tử kết hôn cùng Tiên Dung công chúa tại bãi tự nhiên thuộc Màn Chầu (cuộc tình duyên do thiên định), không được vua cha thuận ý lên vợ chồng. Không giám hồi cung, ở lại khu vực huyện Chu Diên để kiếm kế sinh nhai.

Một hôm Chử Đồng Tử theo thuyền ra khơi đi kinh doanh, dạt vào một hòn đảo, gặp được Tiên Ông tên là Ngưỡng Quy Tiên, ông thấy Đồng Tử diện mạo khác thường bèn giữ lại dạy cho một số bài thuốc chữa bệnh bằng lá rừng để giúp dân độ thế và dạy được phép thuật.

Sau 3 ngày ở động tiên, Đồng Tử đã biết được việc chữa bệnh, Tiên Ông được phép Đồng Tử về, ban cho Đồng Tử chiếc gậy và nón và dặn: ” Phép thần thông ở cả trong này, có việc gì nhà người cần kíp nhà ngươi cứ cắm trượng xuống đất, úp nón trên đầu trượng, đọc câu thần chú mọi việc sẽ được như ý muốn “.

Khám phá lịch sử Hình Thành Đền hóa Dạ Trạch Hưng Yên8

Trượng, nón được thờ tại đền Hóa Dạ Trạch

Một ngày kia, trong làng bỗng có bệnh dịch tả, Đồng Tử cùng Tiên Dung đi chữa bệnh cho nhiều người. Một hôm, vì mải chữa bệnh nên khi trời tối, nhớ lại câu thần chú của Tiên Ông dạy, Đồng Tử liền chống cây gậy và úp nón để tạm nghỉ. Nửa đêm thức giắc thì thấy mình ở trong một tòa lâu đài nguy nga, tráng lệ.

Vua Duệ Vương thấy vậy thì tưởng rằng con rể định cướp ngôi, vua liền đem quân ra đánh bắt về trị tội. Khi quân nhà vua đến, thì cả tòa lâu đài bỗng chốc biến đâu mất, để lại nơi đấy một cái Trầm, gọi là Trầm Nhất Dạ, đó là đêm 17/11 âm lịch. Do đó có sự tích ” Đầm Dạ Trạch ” mà chúng ta biết ngày nay.

lễ hội

Lễ hội giới thiệu vào ngày 10/2 đến ngày 12/2 âm lịch. Hành trình của đám rước: Bắt đầu đi từ cửa đền Hóa Dạ Trạch đến bờ sông bến Vĩnh, lấy nước giữa dòng , xong quay lại đền.

Trong lễ hội còn tồn tại rất nhiều trò chơi dân gian đặc sắc như: Chọi gà, đấu vật, đu bay, bịt mắt bắt dê, cầu kiều, đập liêu…

Song song với những loại hình nghệ thuật cổ truyền như: Ca trù, Ả đào, Hát giao duyên/ Hát đối, Hát văn, Quan họ, đội múa rồng, múa lân…

chọi ga

 

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button