Du lịch Thanh Hóa

Di tích lăng miếu Triệu Tường: Dấu tích về nơi khởi phát một vương triều

Đối với vua chúa thời phong kiến, cội nguồn không chỉ là thực hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, ca ngợi công đức của tổ tiên, mà còn là nơi gửi gắm tâm tư nguyện vọng. sự ổn định vĩnh cửu cho vương quốc. Gia Miêu ngoại trang (làng Gia Miêu, xã Hà Long, huyện Hà Trung ngày nay) – “đất tổ” của nhà Nguyễn – nơi “đất thiêng sinh ra nước Triệu / nuôi nấng dây cương thường nâng cao võ nghệ”. , cũng từng giữ một vai trò như vậy. Để rồi, dấu ấn đậm nét nhất minh chứng cho sự tồn tại của triều đại này trên đất xứ Thanh, phải kể đến Khu di tích Lăng Triệu Tường.

Di tích Lăng Triệu Tường: Dấu vết Cội Nguồn của Một Vương triều

Lăng Trường Nguyên.

Làng Gia Miêu – như trong di chỉ của vua Minh Mạng, được khắc trên bia đá đặt tại lăng Trường Nguyên – là nơi “non nước biếc rợp bóng tùng bách / Khí thiêng gặp nhau muôn đời”. Tọa lạc trên mảnh đất ấy, Khu di tích Lăng Triệu Tường – tựa lưng vào núi, hướng ra cánh đồng bao la – từ lâu đã đặt ra cho hậu thế nhiều câu hỏi về dụng ý lựa chọn, sắp đặt của người xưa. Theo các nguồn tư liệu lịch sử, năm 1804, sau khi vua Gia Long lên ngôi, đã cho xây dựng tại Gia Miếu một ngôi miếu gồm 3 gian, 2 chái. Gian giữa thờ Triệu Tổ Tĩnh Hoàng Đế, gian tả thờ Thái Tổ – Gia Dụ Hoàng Đế (Nguyễn Hoàng), đều quay mặt về hướng Nam, hàng năm tổ chức nghi lễ năm hương và các nghi lễ khác theo nghi thức của các đình. tại thủ đô. Các quan chức cấp tỉnh sẽ thực hiện nghi lễ. Đền có tên chữ là Nguyên Miếu, bên cạnh là miếu thờ Trung Quốc Công thần Nguyễn Kim. Năm 1808, Gia Long đặt tên lăng Nguyễn Kim là Trường Nguyên.

Sách “Đông Dương niên biểu” ghi: “Làng Ổi Hương, tổng Tống Sơn, phủ Hà Trung nổi tiếng là cái nôi của vương triều đương thời, đền tháp thờ các bậc tiên tổ được xây dựng ở đây, có tường gạch bao quanh, tường thành được giữ bằng thành lũy, được làm giống hệt một tòa thành nhỏ, đó là Tôn Thành, còn gọi là Triệu Tường, sách “Đại Nam nhất thống chí” có đoạn: “Lăng Trường Nguyên của Triệu Tổ Tĩnh Hoàng đế nguyên triều. Tại núi Triệu Tường, huyện Tống Sơn. Tĩnh Hoàng hậu cũng được an táng tại đây. Năm Gia Long thứ 5, đặt tên là Trường Nguyên. Năm Minh Mệnh thứ 3, ông chế ngự được bài vị và năm Thiệu Trị thứ nhất, cho khắc bài vị vào bia, dựng đình ở bên trái lăng.

Như vậy, căn cứ vào các tư liệu lịch sử và sách ảnh còn lưu giữ được về khu di tích, các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng, lăng Trường Nguyên được xây dựng rất công phu và được ví như mẫu mực của mùa thu. thành phố Huế nhỏ. Toàn bộ “thành” có chu vi 182 zhang, có hào bao quanh, có cầu gạch bắc qua; Thành được bao bọc bởi hai lớp thành lũy và có bốn cửa thành theo bốn hướng Đông – Tây – Nam – Bắc. Trong đó cửa Nam là Tam quan, phía sau là hồ nước hình bán nguyệt. Khu đền được chia thành 3 khu gồm khu Nguyên Miếu là nơi thờ Nguyễn Kim và Nguyễn Hoàng; khu phía Đông là nơi thờ Trung Quốc Công (thân sinh Nguyễn Kim); Khu phía Tây là doanh trại và nhà ở của các cán bộ, công chức được giao nhiệm vụ chăm sóc lăng.

Nói về nghệ thuật sắp đặt trong đền Nguyễn, học giả người Pháp H. Le Breton đã mô tả khá chi tiết: “Phía trước bài vị có hai cửa sập chạm rồng. Bên trái và bên phải là hai tủ thờ. Mỗi lần vua Nguyễn về Nguyên Miếu đều tế lễ theo đúng nghi thức quy định. Người ta trải tán trong cùng một chiếu hoa. Trên các chiếu hoa được trải chiếu đỏ son để bày các món ăn. Sau đó là hai bàn thờ. Bàn thờ trong vào những ngày cúng có mâm quả và đèn, trên bàn thờ ngoài bài trí ngũ hoa, hai con hạc bằng gỗ sơn son thếp vàng, hai khay giấy dát vàng sau lễ. Lễ xong thì đốt. Giữa hai bàn thờ là bàn cúng bò, dê, lợn. Khi vua đến cúng, trải chiếu trước bàn thờ… ”.

Cùng với khu đền, lăng Trường Nguyên cũng là công trình kiến ​​trúc đặc biệt quan trọng, nằm trong tổng thể khu di tích. Các tài liệu cũ còn ghi lại, lăng này không còn dấu tích rõ ràng nên vua Gia Long chỉ cho xây nền vuông để thờ cúng, tế lễ. Nói về nơi chôn nhau cắt rốn của Nguyễn Kim, trong vùng còn có một câu chuyện rất ly kỳ. Núi Triệu Tường từng tồn tại miệng long (miệng rồng). Khi quan tài của Triệu Tổ Nguyễn Kim được đưa vào, trời bỗng đổ mưa to và sấm sét dữ dội. Khi tạnh mưa, mọi người trở về thì không tìm thấy miệng lâu – nơi chứa quan tài của Triệu Tổ mà xung quanh là núi đá, cây cối um tùm che khuất lối đi. Sau này, sau khi tế lễ, gia đình và các quan triều Nguyễn thường lên núi Triệu Tường để tạ tội. Ngày nay, công trình này đã được trùng tu, tôn tạo và cùng với tấm bia khắc chữ của vua Minh Mạng, bài vị của vua Thiệu Trị được đặt ở vị trí trang trọng, lăng Trường Nguyên trở thành điểm đến thường xuyên. đến dâng hương, vãn cảnh con cháu dòng họ Nguyễn và du khách thập phương.

Trải qua bao biến cố lịch sử, các lăng tẩm ở làng Gia Miêu đều bị tàn phá nghiêm trọng. Sau khi Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ra quyết định xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia, cách đây nhiều năm, Khu di tích Lăng Triệu Tường đã được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia. đầu tư nghiên cứu, khai quật khảo cổ học và trùng tu, tôn tạo. Đặc biệt, Quy hoạch chi tiết (tỷ lệ 1/500) bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích lịch sử lăng Triệu Tường đã được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 424 / QĐ-UBND ngày 1-2-2010. đã tạo cơ sở cho công tác quản lý, bảo vệ và tôn tạo các di tích. Từ đó đến nay, hai công trình quan trọng là Nguyên Miếu và Trung Quốc Công Miếu (thuộc Dự án bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị lăng Triệu Tường giai đoạn 1) đã cơ bản hoàn thành. Tổng kinh phí đầu tư hơn 40 tỷ đồng, từ ngân sách nhà nước và các nguồn huy động xã hội hóa khác.

Để có hiệu quả việc trùng tu, tôn tạo và phát huy giá trị của di tích, đồng thời trả lại kiến ​​trúc – cảnh quan của di tích xứng tầm với vị thế và giá trị lịch sử, UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 3199 / QĐ-UBND ngày 24/8. , Năm 2018, phê duyệt Đồ án điều chỉnh Quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị Khu di tích Lăng Triệu Tường, xã Hạ Long, huyện Hà Trung. Trong đó nêu rõ việc điều chỉnh quy hoạch nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích một cách có hệ thống, đảm bảo các nguyên tắc bảo tồn nguyên gốc di tích và đảm bảo tính khả thi khi thực hiện theo quy định. kế hoạch. Đồng thời, xây dựng khu di tích thành điểm du lịch của Thanh Hóa và cả nước; cũng như đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội khu đô thị Hạ Long.

Cũng theo quy hoạch điều chỉnh, Khu di tích lăng Triệu Tường có diện tích 27,85 ha. Đồng thời, đưa khu vực làng Gia Miêu cổ (10,68 ha) và khu bảo vệ cảnh quan núi Thiên Tôn (196,17 ha) vào khu vực nghiên cứu quy hoạch. Không gian kiến ​​trúc, cảnh quan khu quy hoạch tổng thể gồm 2 khu chức năng: Khu di tích cảnh quan (đền Triệu Tường, lăng Trường Nguyên, đình Gia Miêu, miếu Ông, nhà thờ họ Nguyễn Hữu); khu vực hỗ trợ phát huy giá trị di tích (khu vực tiếp nhận và quảng bá lễ hội; khu vực bãi đỗ xe, dịch vụ và đường giao thông). Không gian kiến ​​trúc, cảnh quan của khu di tích khôi phục lại bố cục không gian của kiến ​​trúc, cảnh quan truyền thống trên cơ sở tài liệu tư liệu ảnh, khảo cổ và bố cục tổng thể khuôn viên của di tích cùng niên đại, cùng loại. Đồng thời, các công trình phụ trợ di tích đảm bảo hình thức, chất liệu hài hòa với di tích.

Hy vọng rằng với việc thực hiện quy hoạch một cách hiệu quả và đúng tiến độ, Khu di tích Lăng Triệu Tường sẽ được khôi phục lại diện mạo ban đầu. Đó cũng chính là cách hậu thế thể hiện lòng biết ơn đối với khát vọng của tổ tiên: “Nhìn sông nhớ cội / Khắc ghi trên bia lưu danh ngàn đời hiền tài”!

Bài và ảnh: Hoàng Xuân

Related Articles

Back to top button