Du lịch Hồ Chí Minh

Kim Chương Tự – ngôi chùa lịch sử của đất Gia Định

Hai ngôi chùa cổ của trấn Phiên An được tác giả Gia Định Thành Thông Chí mô tả là Giác Lâm Tự và Kim Chương Tự.Chùa Kim Chương là ngôi chùa ghi dấu hầu hết những thăng trầm của lịch sử Gia Định. Có thời được coi là ngôi chùa “Đại Bửu Diệt”, khi chỉ là một ngôi chùa lá nhỏ đổ nát ở ven Đồng Tháp Mười. Giờ đây, những gì còn lại hiếm hoi là những di tích về lịch sử, về Phật giáo, về lịch sử mỹ thuật ở Gia Định xưa …

1. Chùa Kim Chưởng

“Ở phía tây nam của thị trấn hơn 4 dặm, về phía bắc của đường cao tốc. Chính giữa là Phật đường, phía trước và sau là Đông Tây đường, cửa núi, trượng, kinh sách, hương án, điện thờ chạm bát quái, rộng đẹp, phía Bắc chùa. dưới lòng đất có suối nước ngọt bốn mùa. đổ ướt hết lối đi. Năm Ất Hợi (1755), đời vua Thế Tông thứ 18 (Nguyễn Phúc Khoát), một nhà sư ở Qui Nhơn là Đất Bàn đến lập chùa tại đây, được vua ban sắc phong. danh hiệu “Kim Chưởng tự”.

Khi Đạt Bân mất, ông truyền lại cho đệ tử là Quang Triệt. Năm Ất Mùi (1775), Hòa Nghĩa Đạo Lý tướng quân lập chúa Mục Vương (Nguyễn Phúc Đường) tại đây, lại ban chiếu chỉ dụ. Quang Triệt chết, Quang Trạm kế tiếp, Quang Trạm chết, Quang Tuệ nối ngôi. Năm Quý Dậu, niên hiệu Gia Long thứ 12 (1813), Phó tướng văn võ Trần Nhân Phụng vâng mệnh Cao hoàng hậu ban tiền 10.000 quan để trùng tu chùa và chỉnh đốn kinh sách. , trống và chuông để có một cái nhìn trang nghiêm hơn. . Hiện nay, nó là một bảo vật lớn (chùa thắng cảnh) ở Gia Định ”(1).


2. Nhận xét một số điều

một. Điều đầu tiên cần lưu ý là tên chùa: chùa Kim Chương trong Đại Nam Nhất Thống Chí (biên soạn năm 1865-1882) (2) được gọi là chùa “Thiên Trường” và được phong là chùa “Phủ Quang Thiên Sơn” và trong Bản đồ thành Gia Định (do Trần Văn Học vẽ năm 1815) (3) có ghi chùa “Kim Chung”.

b. Về vị trí của chùa Kim Chương, “cách thị trấn hơn 4 dặm về phía Tây Nam, về phía Bắc Quan lộ”, nay ở quanh ngã tư Nguyễn Trãi – Cống Quỳnh, đại khái là chùa Lâm Tế ngày nay. Quan lộ là con đường nối liền vị trí này từ Đông Nam Bộ với Trung Bộ, hướng Bắc và hướng khác là Tây Nam Bộ. Vị trí của chùa Kim Chưởng như vậy là tọa lạc tại trấn Phiên An, tức hành cung. Vệ dinh sau năm 1698 (khi Nguyễn Hữu Cảnh lập phủ Gia Định), kiêm tri phủ Tân Bình và huyện Gia Định, lấy đồn (dinh được hiểu là doanh trại) ”làm nơi cho nhân sĩ trú ngụ. . ” đóng cửa tại “Thị trường kiểm soát”.

Kiểm soát là một chức quan được tạo ra sau năm 1731 với nhiệm vụ chỉ huy toàn bộ quân đội của các thị trấn để đảm bảo an ninh và quốc phòng ở khu vực biên giới. Trương Phước Vinh được chúa ban cho chức Trấn thủ, đặt dinh thự ở phía nam trấn. Chợ Kiểm soát gần Trang viên Kiểm soát được gọi như vậy. Chợ này nằm trên đường Quản Lộ (Nguyễn Trãi) và nằm khoảng giữa ngã ba Phù Đổng với chợ Thái Bình.

Chùa Kim Chưởng như vậy là một ngôi chùa được xây dựng ở khu vực gần trụ sở thị trấn và gần Chợ Kiểm. Xem xét các dữ liệu khác từ thành Gia Định, chùa nằm trong một khu vực phát triển. Ngoài chợ Kiểm, lệch sang bên kia là chợ Tân Kiểng (718/10, đường Trần Hưng Đạo, P.2, Q.5): “Chợ nóng, thường đến Tết Nguyên đán mới có trò chơi xa và rộng, đáng gọi là chợ lớn ”(4) Những sử liệu này cho biết Kim Chương là chùa của thành, không phải chùa của núi.

c. Cũng tại khu vực chợ Tân Kiểng, năm 1770, có một con hổ dữ “lạc” vào nhà dân gào thét dữ dội. Các đồn binh đã cử binh lính đến bao vây, nhưng không ai dám xúc phạm đến con hổ. Đến ngày thứ ba, “sư Vân Du, Hồng Ân cùng đệ tử là Trí Năng xin vào bắt cọp cho thiên hạ”. Hồng Ân bị hổ vồ chết. Quân tiếp viện của Trí Năng trúng đầu cọp mà chết. Người ở chợ ban cho Ân nghĩa, chôn cất ở đó rồi đắp tháp (4).

Nay tháp không còn, nhưng ở đình Tân Kiểng vẫn còn một bài vị “Cầu An”. Nhắc đến sự kiện này từ Gia Định đến truyền thông dấy lên giả thiết chùa Kim Chương là nơi lui tới của các nhà sư từ nơi khác đến đất Gia Định. Ở đây cũng không loại trừ việc hai thầy trò Hồng Ân và Trí Năng trước đây đã từng trú trì chùa Kim Chưởng. Ở đó, họ nghe tin hổ dữ hại người nên cầm gậy ra chợ đánh hổ. Cũng không loại trừ họ là đồng môn đến từ Qui Nhơn của Hòa thượng Đạt Bản, tổ sư Kim Chương Tự, vì như Gia Định Thánh Tông mô tả, Hồng Ân và Trí Năng là hai vị cao tăng võ nghệ. mạnh mẽ, đó là tài sản đặc biệt của người dân Bình Định.

d. Chùa Kim Chương liên tục được chúa ban cho biển tứ sắc và được Cao hoàng hậu ban cho 10 vạn quan tiền để trùng tu chùa, chỉnh đốn kinh sách, đánh trống chuông. Điều này cho thấy đây là một trong những ngôi chùa công / quan thời bấy giờ. Việc chúa Nguyễn Phúc Khoát ban biển hiệu “Kim Chưởng tự” cho chùa, bắt nguồn từ những “điển tích” của các đời chúa trước, như trường hợp “Tứ linh Hộ Quốc tự” (1734), “Tứ Vân thiêng. An “tự” (1710) ở Trấn Biên.

Điều này cho thấy cho đến khi Gia Long lên ngôi, các chúa Nguyễn vẫn tôn sùng tư tưởng “Nho giáo song hành”, nghĩa là Nho giáo chưa thực sự trở thành chính thống. Vì vậy, khi chúa Nguyễn loạn lạc, ngay cả khi Nguyễn Ánh chạy loạn, ông đều lấy chùa làm nơi nương tựa. Nguyễn Phước Thuận và Nguyễn Phước Dương trốn vào Gia Định, trú trì chùa Kim Chưởng và câu chuyện lật đổ do Lý Tài dàn dựng cũng diễn ra tại đây.

Vì vậy, Mục Vương Nguyễn Phước Đường cho sắc phong lại chùa. Bị quân Trịnh và Tây Sơn tấn công, Duệ Tông Nguyễn Phước Thuần rút về Gia Định, sau đó bị Lý Tài gây sức ép phải nhường ngôi cho Mụ Vương Nguyễn Phước Đường (Tấn Chính Vương). Cuối cùng, hai năm sau, cả hai đều bị Tây Sơn bắt và giết chết. Các phe phái chống Tây Sơn lần lượt thống nhất dưới ngọn cờ của Nguyễn Ánh từ năm 1778. Gia Định lịch sử bước vào thời kỳ nội chiến Nguyễn Ánh – Tây Sơn, Nho giáo cũng dần được phát triển thành hệ tư tưởng chính thống của Việt Nam. Nguyễn Ánh trong quá trình tiến ra Phú Xuân, rồi Thăng Long.


3. Nước mất, chùa mất.

Đầu năm 1858, thực dân Pháp chiếm thành Gia Định và bắt đầu mở rộng phạm vi chiếm đóng. Lật lại bản đồ chiến sự những năm 1860-1861, chúng ta thấy rằng người Pháp đã chiếm đóng những ngôi chùa cổ để thiết lập cái gọi là “phòng thủ chùa” (lignes des pagodes) để chống lại các cuộc tấn công của ta.

Bắt đầu từ phía tây thành Gia Định đến Chợ Lớn, tuyến phòng thủ gồm các chùa: 1 / Pagode avancée (còn gọi là pagode Barbé, tức chùa Khải Tường; 2 / Pagode des mares; 3 / Pagode des Clochetons; 4 / Pagode Chinoise (hay mận pagode)… Nói chung, giặc Pháp đã chiếm hầu hết các chùa làm pháo đài, rồi phá hủy để xóa “dấu vết động xưa” và xóa bỏ “di tích của ngoại đạo. tôn giáo. ”Nói cách khác, làm một công việc để đạt được cả hai: chính trị và văn hóa-tôn giáo.

Trong danh sách những ngôi chùa trên, ngôi chùa được thực dân Pháp gọi là “Pagode des mares” (ngôi chùa ở nơi có nhiều “ao”, sau gọi là thành Ô Mã) là khu vực có chùa Kim Chương và đền Hiến. . Trung tâm. Đền Hiển Trung được xây dựng từ năm 1795, trùng tu năm 1804 thờ các vị thần đã từng có công giúp Nguyễn Ánh, trong đó người đứng đầu là Võ Tánh và Ngô Tùng Châu. Đó là một di tích lâu đời cần được phá bỏ sớm hay muộn – theo quan điểm của kẻ xâm lược.

Còn chùa Kim Chương vốn là chùa quan, năm 1859, khi đồn Chí Hòa thất thủ, các nhà sư đã nhanh chóng cho tháo dỡ và khiêng tượng Phật về “vùng căn cứ” của nghĩa quân đồn điền: nay thuộc xã Mỹ Thiện. . (Huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang). Tại đây, sau này, chùa đổi tên là chùa Hội Thọ. Trải qua bao cuộc chiến tranh, đến nay chùa còn lưu giữ được một số bài vị tổ tiên và tượng phật của chùa Kim Chuông. Nhờ bài vị của tổ tiên, chúng tôi được biết đó là “hậu duệ” của ngôi đại tự Nam Trung thế kỷ 18 và những pho tượng Phật ở đây là di vật nghệ thuật của đất Gia Định mới được tạo dựng cách đây vài năm. gần 200 năm.


4. Di vật còn lại

Bộ di vật ở đây gồm hai loại: tượng đất sét và tượng gỗ. Tượng đất sét được tạo ra bằng kỹ thuật làm tượng rỗng – gọi chung là tượng ne – khá kỹ lưỡng, từ kiểu dáng lẫn đường nét hoa văn trang trí. Mặc dù không còn lành lặn nhưng những gì còn lại cho thấy bức tượng được tạo ra bằng kỹ thuật chuyên nghiệp, tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn của nghệ thuật biểu tượng Phật giáo. Chính ở chất liệu và kỹ thuật tạo hình của pho tượng, đây là một di tích lịch sử – nghệ thuật quý hiếm cần được bảo tồn.

Các tượng gỗ ở đây hiện còn: 1 / Phật Thích Ca sơ sinh; 2 / Địa Tạng Vương Bồ tát; 3 / Bộ tượng Minh Vương; 4 / Bồ đề đạo tràng; 5 / Đại diện Người đại diện. Nhìn chung, hầu hết các tượng gỗ này được tạo ra bởi những người thợ điêu khắc gỗ có tay nghề cao, đạt trình độ chuyên môn. Điều này được thể hiện rõ ở tư thế của tượng, trang nghiêm, thể hiện sự uy nghiêm của các loại tọa độ, mặt khác trình độ tạo tác còn thể hiện ở cách xử lý mặt tượng: chú ý đến sự chênh lệch về niên đại. (già / trẻ), phong cách (trang nghiêm / thư thái) v.v … trong từng pho tượng Minh Vương.

Ở đây chúng ta có thể dễ dàng nhận ra vẻ trầm tĩnh của tượng Bồ Đề Đạt Ma và sự sống động của tượng Địa Tạng Vương Bồ tát tạc trong tư thế “súc vật” với dáng ngồi ung dung của đức vua (Raja lilasana) và thần thức bố thí. hải cẩu không sợ hãi (Vitarka-mudra). Nói cách khác, việc xử lý tư thế của tượng bằng cách chọn các vị trí và con dấu như vậy phải được thực hiện bởi một nghệ nhân lành nghề, có kiến ​​thức nhất định về biểu tượng Phật giáo.

Ở một mức độ nào đó, khi so sánh với pho tượng Phật bằng gỗ do vua Minh Mạng tặng cho Quốc Ân Khải Tường năm 1832 (5), chúng ta có thể cho rằng pho tượng Kim Chưởng bằng gỗ này là của các nghệ nhân ở kinh đô Phú Xuân. Nhận định này cũng dựa trên kết quả nghiên cứu các thế hệ tạc tượng gỗ ở Gia Định: từ thế kỷ 18 đến đầu thế kỷ 19, ở Gia Định chưa có một đội ngũ nghệ nhân tạc tượng Phật bằng gỗ ở mức độ sự thật. Rất nghiêm trọng.

Nhìn chung, Kim Chương là ngôi chùa ghi dấu hầu hết những thăng trầm của lịch sử Gia Định. Có thời được coi là ngôi chùa “Đại Bửu Diệt”, khi chỉ là một ngôi chùa lá nhỏ đổ nát ở ven Đồng Tháp Mười. Giờ đây, những gì còn lại là những di vật quý hiếm về lịch sử, về lịch sử Phật giáo, về lịch sử nghệ thuật của vùng đất Gia Định xưa. Chúng cần một chế độ bảo quản đặc biệt cho đời sau.

Related Articles

Back to top button