Du lịch Ninh Thuận

Làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp – Làng nghề cổ xưa của người Chăm vùng Panduranga

Người Chăm Ninh Thuận nổi tiếng với ba làng nghề truyền thống là nghề thuốc bắc của làng Phước Nhơn, nghề gốm làng Bàu Trúc và nghề dệt thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp. Duy nhất trong ba làng nghề này, làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp được biết đến như một nét tinh hoa trong nghệ thuật có sức hút mạnh mẽ.

Làng thuộc thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước, cách làng Bàu Trúc 2km và thành phố Phan Rang 12km. Để di chuyển đến đây, bạn có thể sử dụng các phương tiện đường bộ thông thường như taxi, xe máy, ô tô riêng hoặc dịch vụ xe tham quan Ninh Thuận với giá tốt nhất. Về lộ trình di chuyển, bàn hoàn toàn yên tâm với ứng dụng google map chỉ đường bên dưới.

Theo truyền thuyết, nghề dệt thổ cẩm của người Chăm đã có từ lâu đời. Nói cách khác, dệt thổ cẩm là nghề có lịch sử hình thành sớm nhất trong tất cả các nghề truyền thống còn tồn tại cho đến ngày nay.

Còn nghề dệt thổ cẩm của làng Chăm Mỹ Nghiệp, tương truyền hình thành vào khoảng thế kỷ thứ VI. Người sáng lập ra nghề khai quang là Po Yang Inu Nagar [mẹ xứ sở], là nữ thần vĩ đại của vương quốc Chămpa. Thần còn có tên khác là Muk Juk (tiếng Việt gọi là Bà Đen), được người Chăm gọi là Patao Kumay. [vua của đàn bà] hoặc Stri Ratjnhi [chúa của phụ nữ].

Trải qua bao nhiêu năm lịch sử, đến nay nghề dệt vẫn được con cháu lưu truyền, gìn giữ và phát huy mạnh mẽ. Để thể hiện điều này, năm 2017, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đề xuất với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là điều quan trọng trong việc khích lệ tinh thần để tạo ra nhiều sản phẩm bền đẹp phục vụ tốt nhu cầu của người tiêu dùng.

Mục lục của bài báo

[… Tinh hoa và nghệ thuật của nghề dệt thổ cẩm truyền thống của người Chăm làng Mỹ Nghiệp …]

Phải nói rằng, nghề dệt thổ cẩm của các dân tộc thiểu số Việt Nam nói chung và nghề dệt thổ cẩm của người Chăm làng Mỹ Nghiệp nói riêng đều mang trong mình một nét tinh hoa đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là cách thức và chất lượng sản phẩm của mỗi dân tộc đều giống nhau. Ngược lại, căn cứ vào điều kiện cụ thể của từng vùng miền, sự sáng tạo cũng như kế thừa những tinh hoa từ các thế hệ, mỗi dân tộc có những nét riêng.

Nghề dệt của làng Chăm Mỹ Nghiệp Ninh Thuận cũng vậy. Để tạo nên điểm nhấn độc đáo riêng, các nghệ nhân trong nhiều năm qua đã lưu giữ những nét truyền thống nguyên bản bằng nhiều cách đa dạng và sinh động.

Cụ thể, trước khi tạo ra một sản phẩm đảm bảo chất lượng cũng như các yếu tố thể hiện. Thổ cẩm sẽ trải qua các công đoạn bao gồm tách hạt lấy bông, ngâm, nhuộm, định cỡ, chải và đóng ống. Trong các công đoạn này, các công đoạn nhuộm, chải, quấn sợi thổ cẩm đều được chú trọng kỹ lưỡng bởi đây là những yếu tố quyết định chất lượng sản phẩm có đảm bảo hay không.

Việc dệt khung vuông hoặc khung dài sẽ mất khoảng 2 đến 3 ngày, tùy thuộc vào sản phẩm. Điều quan trọng là quá trình dệt đòi hỏi người nghệ nhân phải luôn tập trung cao độ, nhịp nhàng, kiên trì cũng như ghi nhớ từng công đoạn cụ thể để những đường nét trên thổ cẩm trông tinh xảo nhất.

[… Giữ gìn và phát triển nghề dệt thổ cẩm truyền thống …]

Từ khi nghề dệt thổ cẩm được bà Ponagar truyền dạy cho ông Xã và bà Chaleng, sau đó đã lan tỏa mạnh mẽ đến người dân làng Mỹ Nghiệp. Nghề dệt thổ cẩm đã thể hiện nghề truyền thống được truyền từ đời mẹ sang đời con trai. Vì vậy, một trong những điều đầu tiên cần phải có là các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp do Muk Thruh Palei thiết lập. [bà tổ quê hương] đặt ra cho phụ nữ Chăm việc tạo ra những sản phẩm chất lượng nhất.

Nghề dệt thổ cẩm truyền thống trên khung vuông của làng Chăm Mỹ Nghiệp Ninh Thuận [Ảnh: Inra Jaya]
Nghề dệt thổ cẩm truyền thống trên khung vuông của làng Chăm Mỹ Nghiệp Ninh Thuận [Ảnh: Inra Jaya]

Chính những điều này, sản phẩm thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp đã được nhiều người biết đến với chất lượng tốt, mẫu mã đa dạng. Chính vì vậy, nghề dệt truyền thống của làng Mỹ Nghiệp đã được truyền bá rộng rãi từ các làng Hữu Đức, Chung Mỹ, Văn Lâm… ở Ninh Thuận đến các làng xa nhất ở Bình Thuận.

Dệt thổ cẩm trên khung dệt dài [Ảnh: Inra Jaya]
Dệt thổ cẩm trên khung dệt dài [Ảnh: Inra Jaya]

Tuy nhiên, nghề dệt truyền thống ở làng Mỹ Nghiệp có điểm khác biệt là người trẻ tuổi thêu thùa chủ yếu, các cô gái ngồi quay sợi, dệt cửi còn các chàng trai thì cắt may thành sản phẩm.

Trang phục của các chức sắc được may từ thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp, Ninh Thuận [Ảnh: Inra Jaya]
Trang phục của các chức sắc được may từ thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp, Ninh Thuận [Ảnh: Inra Jaya]

Việc bảo tồn và phát triển nghề truyền thống của làng dệt Mỹ Nghiệp được xác định và phát triển mạnh nhất có thể kể đến năm 1992. Đây được coi là thời kỳ phục hưng khi cơ sở dệt thổ cẩm Chăm Inrahani của bà Thuận Thị Trụ được thành lập.

Nghề dệt thổ cẩm của làng Chăm Mỹ Nghiệp được lưu truyền qua nhiều thế hệ [Ảnh: Inra Jaya]
Nghề dệt thổ cẩm của làng Chăm Mỹ Nghiệp được lưu truyền qua nhiều thế hệ [Ảnh: Inra Jaya]

Với sự hợp tác với các công ty may mặc trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh và sự ghi nhận giá trị và ý nghĩa to lớn của làng nghề. Chính quyền các cấp trong tỉnh đã vận dụng linh hoạt các chủ trương, chính sách hỗ trợ, phát triển làng nghề của Nhà nước giúp người dân Mỹ Nghiệp có điều kiện đầu tư cơ sở vật chất để phát triển làng nghề.

Nghề dệt thổ cẩm của người Chăm Ninh Thuận gắn liền với người phụ nữ [Ảnh: Inra Jaya]
Nghề dệt thổ cẩm của người Chăm Ninh Thuận gắn liền với người phụ nữ [Ảnh: Inra Jaya]

Từ đó, làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp đã góp phần giới thiệu sản phẩm văn hóa phục vụ du lịch và góp phần phát triển văn hóa dân tộc Chăm trên địa bàn tỉnh nói riêng và khu vực miền Trung nói chung.

[…đa dạng sản phẩm từ thổ cẩm được dệt từ đôi bàn tay tài hoa của các nghệ nhân làng Chăm Mỹ Nghiệp Ninh Thuận …]

Ngoài những đường nét, hoa văn được thể hiện trên chất liệu gấm chính là yếu tố thể hiện sự quý phái, sang trọng của sản phẩm. Để làm được điều này, các nghệ nhân đã sử dụng những hoa văn cổ như thần tài, thần sơn, rồng trời hay văn tế cổ, đặc biệt là hoa văn voi của người Tây Nguyên, hay văn hóa mai của người Tây Nguyên. Cầu kỳ, đồng thời kết hợp các chất liệu mới như sợi tổng hợp, sợi long lanh để tạo nên những Vân Cầu đủ sắc màu của đất trời, vô cùng ấn tượng.

Đây cũng là lý do tại sao mỗi tấm thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp đều có những nét đặc trưng riêng dù được dệt bởi cùng một nghệ nhân. Chính vì vậy, khi đứng trước hàng trăm tấm thổ cẩm, bạn khó có thể nhận thấy sự trùng lặp về hoa văn, kiểu dáng.

Sản phẩm thổ cẩm của làng Chăm Mỹ Nghiệp Ninh Thuận [Ảnh: Inra Jaya]
Sản phẩm thổ cẩm của làng Chăm Mỹ Nghiệp Ninh Thuận [Ảnh: Inra Jaya]

Có một điều độc đáo khi nói về sản phẩm thổ cẩm của làng Mỹ Nghiệp mà không có sản phẩm nào tương tự. Mặc dù chúng đều được dệt trên cùng một khung dệt và hoa văn được tạo ra từ một ý tưởng trong quá trình làm. Đây là nét độc đáo của nghề dệt của làng Chăm Mỹ Nghiệp mà từ trước đến nay chưa có nghề dệt nào làm được.

Bên cạnh những điều đó, sản phẩm thổ cẩm của làng dệt Mỹ Nghiệp còn nổi bật bởi sự phong phú, đa dạng về màu sắc, mẫu mã, chủng loại.

[… những trải nghiệm thú vị khi đến tham quan làng dệt thổ cẩm Chăm truyền thống Mỹ Nghiệp Ninh Thuận …]

Một chuyến du lịch Ninh Thuận chắc chắn có rất nhiều địa điểm tham quan. Tuy nhiên, với làng nghề lâu đời nhất Đông Nam Á còn sót lại sau bao biến cố lịch sử, nhất định phải đến đây một lần.

Du khách tham quan Trung tâm trưng bày sản phẩm thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp [Ảnh: Võ Văn Định]
Du khách tham quan Trung tâm trưng bày sản phẩm thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp [Ảnh: Võ Văn Định]

Đến đây, bạn sẽ hiểu thêm về những nét văn hóa trong đời sống thường ngày của người dân. Chứng kiến ​​nghệ thuật dệt thổ cẩm nguyên bản từ xưa. Lắng nghe những câu chuyện thăng trầm của những nghệ nhân có sứ mệnh gìn giữ và phát huy những nét đẹp của nghề. Và điều quan trọng là hãy một lần trải nghiệm cách dệt thổ cẩm trên khung dệt cổ.

Trải nghiệm dệt thổ cẩm Chăm truyền thống [Ảnh: Võ Văn Định]
Trải nghiệm dệt thổ cẩm Chăm truyền thống [Ảnh: Võ Văn Định]

Chuyến tham quan tại làng dệt thổ cẩm Chăm Mỹ Nghiệp còn nhiều điều thú vị khác. Để thêm phần sinh động, bạn có thể kết hợp với làng gốm Chăm Bàu Trúc và mô hình du lịch sinh thái văn hóa Sen Charai. Tại đây, không gian về một nền văn hóa đặc sắc sẽ cho bạn những góc nhìn tuyệt đẹp.

Related Articles

Back to top button