Du lịch Thanh Hóa

Tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh ở đền Phố Cát

Di tích danh thắng Phố Cát trước đây thuộc xã Thành Vân, nay là thị trấn Vân Du (Thạch Thành). Phố Cát không chỉ là vùng đất của lịch sử, truyền thuyết mà còn là trung tâm của tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh – nét đẹp truyền thống của tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam.

Tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh ở Đền Phố CátĐền Phố Cát – nơi thực hành tín ngưỡng thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh.

Khi tìm hiểu về Phố Cát, người dân địa phương và các nhà nghiên cứu đã phát hiện nhiều hiện vật quý của thời kỳ đồ đá giữa (văn hóa Hòa Bình) trong một vài núi đá và hang động. Từ phố Mèo đến hang Con Moong chỉ vài km. Và, đây cũng là vòng xoay của nhiều sự kiện lịch sử thời Đinh – Lê (thế kỷ X) và các thời kỳ tiếp theo. Nhiều truyền thuyết về cuộc hành quân của các tướng lĩnh Lam Sơn và sự đóng góp của Nhân dân cũng được ghi lại ở vùng này. Phố Cát và thành cổ cũng chứng tỏ đây là căn cứ và quê hương của một cuộc khởi nghĩa nông dân lớn vào thế kỷ 18 (cuộc khởi nghĩa của Lê Duy Mật) chống lại chúa Trịnh. Phố Cát còn là nơi in dấu những bước chân hành quân của các chiến sĩ du kích chiến khu Ngọc Trạo. Là đầu mối, căn cứ quan trọng của chiến khu Hòa – Ninh – Thanh trong suốt 9 năm trường kỳ kháng chiến chống Pháp. Ngoài việc đóng góp sức người, sức của, nhân dân Phố Cát còn quyên góp được nhiều tiền cho công cuộc kháng chiến …

Ngoài yếu tố lịch sử, địa lý, danh lam thắng cảnh, có lẽ yếu tố quan trọng nhất của Phố Cát chính là lòng ngưỡng mộ của người dân đối với Thánh Mẫu Liễu Hạnh và các hoạt động văn hóa tâm linh của người dân. ngưỡng dân tộc trong ngôi đền này. Theo dân gian, Thánh Mẫu Liễu Hạnh là con gái của Ngọc Hoàng. Vì lỡ tay làm vỡ chén ngọc nên bị đầy xuống trần gian. Sau một thời gian, cô được gọi lên thiên đàng, nhưng Chúa đã nhân từ cho phép cô xuống trần gian để trả nợ. Nàng cùng hai tiên nữ giáng trần giữa Phố Cát, nơi có phong cảnh tươi đẹp, tươi tốt. Các nữ thần cũng thực hiện nhiều phép lạ cho người dân địa phương. Để tỏ lòng biết ơn, Nhân dân đã dựng đền thờ ở lưng chừng núi để hương khói thờ phụng. Vì vậy, bà được tôn kính là Tiên nữ, thành hoàng đầu tiên của thành phố, Mẹ của thiên hà …

Khi đánh giá về Thánh Mẫu Liễu Hạnh, một giáo sư đã viết: “Trong bốn vị” tứ bất tử “của Việt Nam, Liễu Hạnh là một người phụ nữ và là một biểu tượng đa dạng nhưng sinh động, một nhân vật phi thường nhưng bình thường. Ở Liễu Hạnh ta đã gặp một người tình, một người vợ. Liễu Hạnh xuất hiện như một cô gái, một cô tiên, một văn nhân, một nữ tướng. Thần thoại trong truyền thuyết dân gian, chúng ta thấy rằng nữ thần Liễu Hạnh đã thể hiện những mong muốn cần thiết của bất kỳ ai trên cõi đời này, nên trong tâm thức của đại đa số người dân đều đồng lòng đề cao và tôn kính nữ thần.

Đền Phố Cát nằm ở lưng chừng núi, có vị trí như ngai vàng. Trước chùa có ba ngọn núi đá gọi là câu tam Thai làm bình phong. Gần chùa có một con suối nhỏ, có tiếng rô và những thác nước nhỏ chảy róc rách như tiếng nhạc thánh thót bên tai. Đến trước chùa, suối đổ thành vũng như một hồ nước nhỏ. Ở đó có rất nhiều cá chép, cứ đến mùa lễ hội là người ta lại thấy đàn cá tung tăng bơi lội. Tại đây, Tổng đốc Thanh Hóa đã cho xây dựng một ngôi tháp hình lục lăng, thờ các vị vua nhà Nguyễn ngồi xem cá.

Ở vị trí ngai vàng của đền là các công trình độc lập từ thấp đến cao, gồm sân rồng 8 mái, tam cung, đệ nhị cung và đệ nhất cung. Mỗi cung điện có 3 gian. 2 khoảng trống với hai đầu của cung thứ hai và thứ ba tạo thành cung liên hoàn lên xuống. Bên trong các cung điện đều có tượng và đồ thờ bằng chất liệu rất quý. Bên cạnh công trình chính là nhà khách và lễ tân, cổng tam quan, tháp canh, tường bao hoa, cây cảnh, cầu đá uốn cong bắc qua suối cho khách bộ hành lên Quan Giám và đền Bùi. Tất cả các kiến ​​trúc đều có từ thời Nguyễn.

Tam quan của đền Phố Cát có kiến ​​trúc rất đẹp và hoàn thiện về mặt thẩm mỹ. Tuy là kiến ​​trúc thời Nguyễn nhưng nghệ thuật thể hiện ở trình độ rất cao về mọi mặt. Nó kết hợp kiến ​​trúc hoàng gia với kiến ​​trúc truyền thống một cách tài tình. Tam quan được làm theo kiểu 2 tầng 8 mái, hai bên tả hữu có ba bậc lên xuống uốn lượn rất linh hoạt, lồng ghép với bố cục hợp lý. Bước lên tầng 2 của tam quan, ta có cảm giác như đang đứng trên tòa tháp với tâm hồn lộng gió và những xúc cảm kỳ thú khi nhìn cảnh vật, sinh vật xung quanh. Kết cấu và mỹ thuật của tam quan có thể nói là uy nghi và tráng lệ nâng cao uy quyền của Thánh Mẫu. Mặt khác, nó còn thể hiện quan niệm, tâm linh truyền thống của dân tộc.

Bên cạnh tam quan là tháp Vọng Ngư có hình lục giác, bố cục hài hòa, cân đối. Tầng trên cùng được trang trí như một đài hoa. Các bậc thang từ chân tháp ăn dần xuống chân suối. Toàn bộ công trình tạo nên nét thơ mộng, hấp dẫn du khách mỗi khi đến xem cá. Cùng với đó là cây cầu đá bắc qua suối hình vòng cung, được làm rất kiên cố bởi những cột đá và phiến đá lớn. Qua nhiều năm, cây cầu vẫn sừng sững và tôn thêm nét mềm mại, duyên dáng cho cả khu Phố Cát cũng như khu tâm linh này.

Từ Đền Phố Cát, băng qua cây cầu đá, chúng ta có thể tiếp tục hành trình du ngoạn khu vực này chỉ trong vòng hơn 1 km để đến các điểm tham quan hấp dẫn khác như Động Thiên Lôi, Động Lá. Lô, bãi đá tự nhiên, đền Quán Giám, đền Bùi, thung lũng Voi và những thác nước trong vắt, mát lạnh như hát giao hòa của thiên nhiên thơ mộng.

Hiện nay, di tích danh thắng Phố Cát chỉ còn lưu giữ được một số hiện vật như: Tượng, kiệu và 4 bia đá thời Nguyễn (1 bia ghi việc trùng tu đền Phố Cát và 3 bia ghi công đức). Việc nghiên cứu, sưu tầm tư liệu về di tích, danh thắng Phố Cát là việc làm cần thiết và có ý nghĩa, bởi nơi đây chứa đựng nhiều nội dung lịch sử, văn hóa. Chỉ tìm hiểu sự hình thành và tồn tại của đền Phố Cát (thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh), chúng ta cũng thấy nhiều điều thú vị về sự hình thành và trỗi dậy của văn hóa tín ngưỡng dân tộc. Ở Phố Cát, khi Thánh Mẫu Liễu Hạnh được thăng chức (phù hợp với tâm nguyện của nhân dân), triều đình phong kiến ​​đã định dập tắt yếu tố thần quyền này. Tuy nhiên, trước sự đấu tranh và kêu oan của Nhân dân, triều đình phong kiến ​​buộc phải chấp nhận và phong thần cho Thánh Mẫu Liễu Hạnh. Đồng thời, chùa cũng được xây dựng lại khang trang hơn xưa.

Di tích danh thắng Phố Cát được xếp hạng cấp tỉnh năm 1999. Theo dòng chảy thời gian, đến nay nhiều hạng mục công trình đã có dấu hiệu xuống cấp. Vì vậy, việc bố trí kinh phí hỗ trợ tu bổ, tôn tạo, mở rộng khu di tích, đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần của Nhân dân, cũng như tăng cường kết nối là rất cần thiết. giữa các điểm tham quan, thúc đẩy phát triển du lịch trên địa bàn.

Bài và ảnh: Ngọc Anh

Related Articles

Back to top button