Du lịch Hà Nội

Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam

Từ năm 1960 trở về trước, Đảng ta kỷ niệm ngày thành lập Đảng là ngày 6 tháng 1 hàng năm.Đồng chí Nguyễn Thiệu (tức Nguyễn Nghĩa) là một trong những người dự Hội nghị hợp nhất thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tháng 2-1930. Là một trong những người phụ trách việc xây dựng Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam từ năm 1956 đến năm 1960. Tháng giêng năm 1960, kỷ niệm 1 năm ngày khánh thành Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử quốc gia), đồng chí Nguyễn Thiệu đã viết bài này để giới thiệu nội dung trưng bày cùng tác dụng của bảo tàng đối với nhân dân trong nước và bạn bè quốc tế lúc đó. Để nhắc nhớ ngày này 56 năm trước – ngày khánh thành nhà bảo tàng đầu tiên do người Việt Nam xây dựng, chúng tôi xin giới thiệu toàn văn bài viết này của đồng chí Nguyễn Thiệu

Đồng chí Nguyễn Thiệu (1903-1989), quê ở làng Thạch Trụ, xã Đức Lân,
huyện Mộ Đức, tỉnh Quảng Ngãi. Đại biểu An Nam Cộng sản Đảng,
tham gia Hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam
ngày 3-2-1930. (Ảnh tư liệu BTLSQG)

Cổng chính Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam,năm 1959. (Ảnh tư liệu BTLSQG)

Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam được khánh thành ngày 6-1-1959, ngày lịch sử vinh quang nhất, ngày kỷ niệm thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương. Sau một năm mở cửa, Viện đã tiếp đón hơn 5.500 đoàn tham quan gồm 17 vạn 6 nghìn người, trong đó có 3.600 người nước ngoài và đặc biệt có 400 nhà nghiên cứu.

Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam là một trong những đoá hoa tươi đẹp đầu tiên của xã hội xã hội chủ nghĩa đã nở ra ở miền Bắc và từ một năm nay đã có nhiều Viện bảo tàng nối tiếp nhau mở cửa.

Để đánh dấu một bước trưởng thành của ngành Bảo tàng Việt Nam, ta cũng nên sơ lược trình bày quá trình xây dựng Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam.

Sau khi hoà bình đã được lập lại ở Đông Dương và Chính phủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà tiếp quản thủ đô Hà Nội, mặc dù còn rất bận rộn về các công việc hàn gắn vết thương chiến tranh và đối phó với những bọn phản động đương ẩn núp để trực phá hoại miền Bắc, Trung ương Đảng và Chính phủ vẫn tính đến việc xây dựng ngay một Viện Bảo tàng Cách mạng.

Do đó từ năm 1956, một cơ quan Bảo tồn Bảo tàng đã được thành lập trong Vụ Văn hoá Đại chúng thuộc Bộ Văn hoá với nhiệm vụ chuyển lo xây dựng Viện Bảo tàng nói trên.

Những yếu tố cơ bản thành lập một Viện Bảo tàng trong lúc này thật là thiếu thốn: chưa có cán bộ chuyên môn về khoa Bảo tàng học, những tài liệu hiện vật về các phong trào cách mạng hầu như không có gì, những di sản của chế độ thực dân và phong kiến về Bảo tàng trên toàn miền Bắc lúc bấy giờ vẻn vẹn chỉ có một nhà bảo tàng Louis Finot của Trường Viễn đông Bác cổ mà bọn thực dân Pháp ngoan cố còn chưa chịu trao trả mà vẫn khư khư giữ chặt như một món hàng cao giá để hòng mặc cả.

Tuy vậy, nhờ sự chú ý lãnh đạo của Trung ương Đảng, nhờ sự cố gắng của cán bộ và đảng viên, một phong trào sưu tầm tài liệu và hiện vật cho bảo tàng đã được phát động trong quảng đại quần chúng. Từ khoảng giữa năm 1956 đến khoảng gần cuối năm 1957, hơn 80 cuộc triển lãm tại chỗ và lưu động về các phong trào đấu tranh cách mạng đã được tổ chức ở các thị trấn lớn và rải rác ở nông thôn trên toàn miền Bắc, đã phục vụ hàng triệu người xem và đã thu được một kết quả không ngờ: gần hai vạn tài liệu và hiện vật về các phong trào cách mạng và kháng chiến cũng như về tội ác của bọn thực dân và phong kiến đã được nhân dân toàn quốc gồm đủ các thành phần, các dân tộc, cung cấp một cách nhiệt tình. Một cụ nông dân xứ Nghệ đã dấu diếm từ mấy chục năm nay, trước con mắt cú vọ của bọn mật thám chỉ điểm, lá cờ búa liềm đẫm máu của phong trào Xô Viết đầu tiên ở Đông Dương và Đông Nam Á, ngày nay tự động đem ra hiến cho Bảo tàng. Nhiều dân tộc miền núi đã cất dấu trong hang động những vũ khí của các phong trào khởi nghĩa Cần Vương hồi cuối thế kỷ 19 hoặc của nghĩa quân Đề Thám vào đầu thế kỷ 20, nay tình nguyện hướng dẫn cán bộ đi tìm kiếm lấy mang về cho bảo tàng. Nhiều người đã ôm ấp hàng bao nhiêu lâu như của quý riêng tây, những bút tích và kỷ vật của các nhà lãnh tụ cách mạng, những tờ truyền đơn, tờ báo bí mật của các thời kỳ cách mạng trước đây, nay đã hoan hỉ đưa ra làm của báu công cộng. Riêng các bậc lão thành cách mạng chẳng những đem đến cho bảo tàng nhiều hiện vật quý giá mà còn góp ý kiến và cung cấp tài liệu cần thiết cho việc xác minh khoa học…

Một số đồng chí tham gia xây dựng Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam,
1958-1959.
(Ảnh tư liệu BTLSQG)

Một vinh dự lớn cho Bảo tàng là chính những người đã làm ra lịch sử cách mạng Việt Nam thì nay cũng không quên góp phần cống hiến cho việc sáng lập Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam: Các đồng chí Trung ương Đảng Lao động Việt Nam đều lần lượt đến góp ý kiến xây dựng nội dung Viện Bảo tàng. Đặc biệt, đồng chí Hồ Chí Minh – chủ tịch Đảng Lao động Việt Nam và Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đã thân hành đến duyệt lại nội dung trưng bày Viện Bảo tàng trước ngày Viện mở cửa: và cảm động hơn nữa là tự tay Người đã trao tặng cho Viện một vật kỷ niệm của các lãnh tụ cách mạng tiền bối mà Người vẫn cất giữ: một chiếc lược đồi mồi do bàn tay của các chính trị phạm đã làm ra từ hồi năm 1917 trong những ngày bị đế quốc Pháp giam cầm ở Ngục Côn Đảo.

Chủ tịch Hồ Chí Minh nói chuyện với cán bộ, nhân viên tham gia xây dựng Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, ngày 5-1-1959. (Ảnh tư liệu BTLSQG).

Một yếu tố thành công căn bản trong việc xây dựng Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam mà mọi người Việt Nam đều lấy làm cảm kích và luôn luôn ghi nhớ, ấy là sự giúp đỡ tận tình và cao quý của các nước anh em vĩ đại: để xây dựng Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô đã gửi biếu nhiều tài liệu lịch sử cách mạng vô cùng quý giá và đặc biệt đã cử đồng chí Vămpilốp, một chuyên gia Bảo tàng Liên Xô sang giúp nhiều kinh nghiệm quý báu với một tinh thần phục vụ vô điều kiện từ năm 1957 cho đến khi hoàn thành Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Trong thời gian Viện Bảo tàng đang được xây dựng, Trung Quốc cũng cử một đoàn khảo sát do đồng chí Trần Tu Đức, hướng dẫn, sang giúp nhiều ý kiến và nhất là giúp cho việc đào tạo một số cán bộ ngành Bảo tồn Bảo tàng. Trong thời kỳ Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam mở cửa, một số đồng chí chuyên gia các nước anh em khác, nhất là các đồng chí chuyên gia Cộng hòa Dân chủ Đức đã giúp đỡ trong việc bảo quản các tài liệu hiện vật trưng bày ở Bảo tàng bằng cách giới thiệu những kinh nghiệm khoa học chống ẩm mốc. Về hình thức thì Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam thật chưa được vừa ý: vì thời gian gấp rút cũng như khả năng tài chính có hạn chưa cho phép xây dựng một tòa nhà mới xứng với danh nghĩa một Viện Bảo tàng, mà phải sử dụng một ngôi nhà cũ trước đây là một nhà Đoan của thực dân Pháp rồi sửa chữa lại một phần nào cho thích hợp với việc trưng bày: do đó mà các phòng trưng bày tương đối chưa đủ diện tích và không được phóng khoáng để phục vụ được nhiều khách tham quan. Tổng cộng diện tích của 29 phòng có chừng 2.000 thước vuông và chứa đựng phòng độ dưới 4.000 tài liệu và hiện vật.

Nội dung tổng quát của Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam là nhằm giới thiệu cuộc cách mạng chống đế quốc và phong kiến của nhân dân Việt Nam bắt đầu vào khoảng cuối thế kỷ 19 cho đến ngày nay; mà chủ yếu là giới thiệu các phong trào đấu tranh của quảng đại quần chúng nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương trước kia tức Đảng Lao động Việt Nam ngày nay: cụ thể chia làm 3 phần chính: phần đầu giới thiệu các thời kỳ cách mạng từ khi thành lập Đảng, cao trào cách mạng 1930-1931 cho đến cách mạng tháng 8-1945 thành công và nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thành lập. Phần giữa giới thiệu cuộc kháng chiến trường kỳ và gian khổ của nhân dân Việt Nam, khởi đầu bởi cuộc kháng chiến Nam bộ thành đồng Tổ quốc 23-9-1945 và kết thúc bởi chiến thắng vĩ đại Điện Biên Phủ. Phần cuối cùng giới thiệu những biến cố từ khi hòa bình lập lại cho đến nay: Hội nghị Giơnevơ tập kết chuyển quân, miền Nam đấu tranh chống chế độ độc tài phát xít của Mỹ-Diệm, miền Bắc hoàn thành cải cách ruộng đất, khôi phục kinh tế và phát triển văn hóa, kiến thiết chủ nghĩa xã hội.

Qua các phòng trưng bày của Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, người ta có thể thấy được những nhà tù, máy chém, xiềng xích, gông cùm vv… Đó là bằng chứng cụ thể của một chế độ thực dân phong kiến đen tối, dã man, tàn khốc, nó đã gây ra bao nhiêu cảnh đói rét lầm than, tù đày, chém giết, đầu rơi máu chảy, tang tóc đau thương…những vết tay nhơ nhuốc của các tên trùm thực dân mật thám; những bộ mặt bỉ ổi đê hèn của phong kiến địa chủ phản động, bán nước cầu vinh làm tay sai cho đế quốc. Người ta cũng có thể thấy được những hiện vật khác làm bừng sáng lên ý chí bất khuất của các chiến sĩ cộng sản trong lao tù như những chiếc áo trấn thủ hãy còn hoen máu của các anh hùng quân đội Cù Chính Lan, La Văn Cầu ..v..v..

Còn có những hiện vật trông rất thô sơ như hũ gạo kháng chiến, chiếc xe đạp thồ, cái nón lá, đôi dép cao su, bộ đồ đỡ đẻ bằng tre, quyển vở học bình dân bằng mo nan, lá chuối ..v..v.. Đó là tất cả nội dung nêu lên tinh thần hy sinh không bờ bến, ý chí đấu tranh dũng cảm, trí óc sáng tạo, tính tình cần cù lao động, tự lực cánh sinh của các tầng lớp nhân dân Việt Nam trong những hoàn cảnh thiếu thốn nguy nan của cuộc kháng chiến trường kỳ gian khổ. Và còn nữa, những hiện vật có thể làm cho người ta phải mủi lòng như tấm chăn manh áo rách rưới, dụng cụ nghèo nàn mà giai cấp cần lao chia sẻ cho các lãnh tụ trong những ngày đen tối nhất.

Còn có cả những lời thơ câu văn đầy khí tiết của các bậc tiền bối cách mạng trong những giai đoạn lịch sử gay go nhất; và lại còn cả những bút tích của các con người có tình yêu bao la, có tinh thần quốc tế cao cả, có trí dũng khôn cùng, các con người tin tưởng sắt đá vào chân lý, vào Liên Xô vĩ đại, vào thắng lợi cuối cùng; bút tích của những con người sống cho một lý tưởng, lý tưởng nhân đạo của chủ nghĩa cộng sản.

Nhìn kỹ lại các hiện vật và tài liệu được trưng bày ở Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, người ta không thể không đau xót nhận thấy rằng các tài liệu hiện vật nói lên các phong trào đấu tranh của nhân dân miền Nam hãy còn quá ít ỏi. Đó là một thiếu sót rất lớn do tội ác của bọn Mỹ-Diệm gây nên. Vì Mỹ-Diệm âm mưu và cố tình chia cắt nước Việt Nam làm cho một nửa nước Việt Nam yêu quý còn phải sống một cuộc đời đen tối; và cũng vì vậy, một phần nửa tài liệu và hiện vật quý giá của các phong trào cách mạng Việt Nam hiện còn phải nằm trong bóng tối của miền Nam đau khổ để chờ ngày đưa ra thể hiện trong ánh sáng huy hoàng của Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam.

Về hình thức và ngay cả về nội dung Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam hãy còn rất nhiều thiếu sót, tuy vậy về mặt tác dụng đối với cách mạng Việt Nam và cách mạng thế giới thì không phải là ít.

Đồng chí Vămpilốp, chuyên gia Bảo tàng Liên Xô, người Liên Xô số 1 giúp cho công việc xây dựng Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, người thầy đầu tiên của chúng tôi về khoa bảo tàng học theo chủ nghĩa Mác-Lênin và đồng thời cũng là người bạn chí thân của nhân dân Việt Nam đã mạnh dạn phát biểu về Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam như sau:

“Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam như một ngọn hải đăng, chẳng những nó soi đường cho nhân dân Việt Nam trong toàn quốc mà đồng thời nó còn tỏa ánh sáng ra các nước Á Phi”

Hồ Chủ tịch là người đầu tiên đã tặng cho Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam những lời sau đây, trong buổi Người đến thăm Viện trước ngày khai mạc: ”Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam cũng như một cuốn sử. Nó cho ta thấy rõ ông cha ta đã khó nhọc như thế nào, mới xây dựng đất nước tươi đẹp ngày nay, Đảng và chiến sĩ cách mạng đã hy sinh như thế nào, nay mới có tự do có độc lập, có công nghiệp nông nghiệp phát triển”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng ông Lê Liêm, Thứ trưởng Bộ Văn hóa
xem trưng bày của Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam, ngày 5-1-1959.
(Ảnh tư liệu BTLSQG)

Thủ tướng Phạm Văn Đồng cắt băng khánh thành Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam vào ngày 6-1-1959 đã ghi vào sổ vàng của Viện những dòng dưới đây: “Việc khánh thành Bảo tàng Cách mạng là một thắng lợi có ý nghĩa trọng đại của nhân dân Việt Nam trong quá trình đấu tranh cách mạng gian khổ, anh dũng và tất thắng của mình.

Bảo tàng Cách mạng ghi và biểu dương những trang lịch sử quan trọng và vẻ vang của lịch sử cách mạng vĩ đại của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Bảo tàng Cách mạng là một trường học tinh thần cách mạng, đấu tranh cách mạng. Nó là một nguồn phấn khởi đối với nhân dân ta, nó cổ vũ mạnh mẽ nhân dân ta kiên quyết tiếp tục sự nghiệp cách mạng đã qua, kiên quyết đưa miền Bắc dần lên chủ nghĩa xã hội và thực hiện thống nhất Tổ quốc. Thực hiện một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất độc lập dân chủ giàu mạnh”.

Sau khi cắt băng khánh thành Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam
ngày 6/1/1959, Thủ tướng Phạm Văn Đồng và các đ/c Trường Chinh,
Hoàng Minh Giám vào thăm Phòng trưng bày “Đất nước giàu đẹp”.
(Ảnh tư liệu BTLSQG)

Đó là ý kiến của các vị lãnh tụ và cũng là ý kiến chung của toàn thể nhân dân Việt Nam đối với Viện Bảo tàng Cách mạng.

Về ảnh hưởng của Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam đối với cách mạng thế giới chúng tôi xin nhường cho các vị khách tham quan nước ngoài phát biểu những cảm tưởng chân thành của họ.

Ông Delo Balili, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền nước Cộng hòa Nhân dân Albania ở Trung Quốc và Việt Nam viết:

“Viện tổ chức rất hay và biểu hiện rất rõ ràng những nỗi gian khổ về cuộc đấu tranh trường kỳ quyết liệt của nhân dân Việt Nam nhằm giải phóng và tự do…một dân tộc với quá khứ như vậy, với sức sống mãnh liệt như thế họ nhất định thắng lợi về mọi mặt

Một đồng chí đại biểu Đảng Cộng sản viết:

Thắng lợi của dân tộc Việt Nam tỏ ra cho chúng ta thấy rằng không thể nào đánh bại được một dân tộc khi mà dân tộc đó chiến đấu cho tự do dưới sự lãnh đạo của cách mạng chân chính, dưới sự lãnh đạo của Đảng Mácxít Lêninnít.

Một người Pháp, nhất định không phải là người đứng trong hàng ngũ thực dân Pháp, sau khi xem bảo tàng đã ghi:

“Rất cảm động sau những kỷ niệm thiêng liêng của một dân tộc anh hùng… Những kẻ áp bức dân tộc Việt Nam cũng là những kẻ áp bức dân tộc Pháp, và những thắng lợi của dân tộc Việt Nam góp phần vào công cuộc đấu tranh giải phóng của các dân tộc trên thế giới”

Một nhà báo Anh công nhận: “Không ai xem cuộc trưng bày này lại không thấy ý chí đấu tranh kiên trì và dũng cảm của dân tộc Việt Nam, nó thôi thúc người ta phải chiến đấu cho hòa bình tiến bộ…”

Ông Sunaryo, Tổng lãnh sự nước Cộng hòa Indonêxia tại Việt Nam thấy ở Viện Bảo tàng Cách mạng những hình ảnh cách mạng của nước mình, ông viết:

“Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam là một công trình vĩ đại…đối với nhân dân Indonêxia chúng tôi, nó có nhiều ý nghĩa rất hay vì chúng tôi thấy ở đây chính cuộc cách mạng của chúng tôi. Cái đó chứng tỏ chúng ta cùng một cuộc chiến đấu”

Một người Indonêxia khác, sau khi nghe giới thiệu thắng lợi vĩ đại Điện Biên Phủ đã ghi mấy lời châu ngọc: “Sukarno, Tổng thống nước Cộng hòa Indonêxia ngỏ lời cảm phục những người anh hùng Điện Biên Phủ, ai cũng biết đó là người anh cả của phong trào giải phóng dân tộc Indonêxia yêu mến của chúng ta.

Bác sĩ R.Prasad, Tổng thống nước Cộng hòa Ấn Độ đã không tiếc khen thưởng và tỏ tình hữu nghị nồng thắm với nhân dân Việt Nam khi ông ghi mấy lời cao siêu trìu mến sau đây:

“Ở đây tự do đã giành được bằng bao dũng cảm, bao hy sinh, tôi cầu chúc cho nó sẽ đời đời bền vững và mong rằng nó có thể tiếp tục đem lại cho nhân dân phồn vinh và hạnh phúc”

Đó là lời thâm thúy của một vị trí giả Ấn Độ và đây xin giới thiệu những lời nhận xét của một nhà khảo cổ Trung Quốc. Ông Vương Trọng Thu người bạn trẻ tuổi rất thân thuộc với ngành Bảo tồn Bảo tàng Việt Nam.

“Hiện vật trưng bày rất phong phú, tài liệu rất chính xác, bố trí rất toàn diện, tỉ mỉ và cụ thể. Qua đó có thể nói lên những sự thật cách mạng vẻ vang và gian khổ dưới sự lãnh đạo của Đảng Lao động Việt Nam, đồng thời cũng nói lên sự tình dũng cảm của cuộc cách mạng Việt Nam. Sau khi tham quan tôi càng hiểu thêm lịch sử đấu tranh cách mạng của nhân dân Việt Nam”

Trong những lời cảm động nhất phải kể là tự tay những nhà văn, nhà báo, nhà chính trị của Phi châu đau khổ, những người bạn thân mến đang đấu tranh sống chết với tụi thực dân khát máu.

Đoàn đại biểu phụ nữ Tunisie run lên viết: “Sự cảm động lớn nhất của con người có thể cam được làm cho chúng tôi nghẹn ngào…”

Ông Félix Roland Moumie, Chủ tịch Hội đồng Liên hiệp các dân tộc Camơrun ghi:

“Bằng những phương tiện thô sơ và nhất là với lòng tin tưởng sắt đá vào một tương lai sáng lạng, với lòng dũng cảm và trí sáng tạo, dân tộc Việt Nam có thể đánh bại bè lũ đế quốc có những phương tiện đàn áp vô cùng tàn khốc”.

Một nhà văn yêu nước Camơrun ghi lại lời nói thiết tha xuất phát tự đáy lòng và làm cho mọi người suy nghĩ.

“Phi châu yêu dấu và đau thương của ta ơi! Hãy sẵn sàng hưởng ứng với tiếng gọi tự do và tiến bộ của những người anh hùng Điện Biên Phủ!”

Còn biết bao nhã ý khác, biết bao tình lưu luyến nữa mà Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam đã có vinh dự thu nhận được.

Càng được người trong nước ủng hộ, càng được người ngoài nước cổ vũ Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam lại càng thấy có trách nhiệm phải phục vụ sao cho mỗi ngày được tốt hươn.

Nhiệm vụ thì to lớn, nhưng khả năng thì có hạn!

Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam chỉ mới là đứa trẻ lên một. Do đó mà nghiệp vụ còn non nớt, kinh nghiệm còn ít ỏi. Điều mong ước của Viện Bảo tàng Cách mạng Việt Nam là được sự giúp đỡ của các Viện Bảo tàng các nước anh em để tiến bộ về nghiệp vụ, phong phú về kinh nghiệm và phát triển về công tác nhằm mục đích góp phần xứng đáng vào công cuộc kiến thiết xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà.

Related Articles

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button